Net zoals Tolkien dat deed in “In de Ban van de Ring,” omvatten fotografen culturele, historische en persoonlijke gezichtspunten in hun werk. Maar zoals in dat boek bestaat er een complexe wisselwerking tussen de bedoeling van de fotograaf en de interpretatie van de afbeelding door de kijker.
Onlangs reed ik enkele uren alleen. Om de eentonigheid van de reis te doorbreken, maakte ik van de gelegenheid gebruik om te luisteren naar de BBC-dramatisering van J.R.R. Tolkien’s “In de Ban van de Ring.” Het is geen verhaal waar mijn vrouw van geniet, maar ik wel. Die meningsverschillen hebben een belangrijke parallel in de fotografie.
Ik hoorde het voor het eerst op de radio in 1981, maar ik had zijn zes boeken jaren eerder gelezen en sindsdien meerdere keren herlezen. Op het eerste gezicht is het een verhaal over de strijd tussen goed en kwaad. Die simplistische interpretatie van het werk is waarschijnlijk hoe ik het verhaal begreep toen ik het voor het eerst oppakte, toen ik ongeveer tien jaar oud was.
De films, hoe uitstekend ze ook waren, werden beperkt door hun tijdsbeperkingen. Daardoor lag de nadruk sterk op het goede versus kwaad-aspect van het verhaal, terwijl sommige diepere interpretaties buiten beschouwing bleven.
Tolkien noemde het een “fundamenteel religieus” werk. Zijn overtuigingen hebben het sterk beïnvloed. Belangrijke thema’s zijn onder meer lijden dat redemptie mogelijk maakt, goddelijke voorzienigheid, opoffering en theologische moraliteit. De verhalenonderwerpen omvatten ook de verleidelijke aard van macht en hoe macht corrumpeert, de vernietiging van de natuur door industrialisatie, oorlogsdrang en de afpersing van onschuldigen door een machtig en kwaadaardig regime.
In de boeken proberen kwaadwillige figuren de waarheid te verdraaien door het morele monopolie te claimen en anderen te denigreren. Toch zijn de antagonisten, Sauron en Saruman, gewoon bezig hun eigen eigenbelang te versterken en gebruiken ze hun hebzucht naar macht om anderen te corrumperen en misleiden.
Dat zijn allemaal interpretaties van het verhaal die de lezer kan toepassen. Toch wenste de auteur niet dat zijn boeken als een directe allegorie werden gezien. Dat was nooit zijn bedoeling. Tolkien wees er echter op dat de lezer de situaties in het verhaal wel op de realiteit kan toepassen.
Hetzelfde geldt voor alle kunst, ook voor fotografie. We kunnen betekenissen in foto’s zien en deze toepassen op wat er in de wereld om ons heen gebeurt, zelfs als de maker die bedoelingen niet had.
The Photographer’s Intent and the Viewers’ Interpretation
Elké fotograaf benadert zijn onderwerp door de lens van zijn eigen ervaringen, overtuigingen en culturele achtergrond. Die kijk op dingen wordt een integraal onderdeel van hun fotografische verhalen. Ze beïnvloeden alles, van de keuze van het onderwerp tot de compositie.
Toch zal de bedoeling van de fotograaf op het moment dat hij de sluiter indrukt nooit hetzelfde zijn als de interpretatie van de foto door de kijker.
Er zijn verschillende redenen daarvoor. Ten eerste is er het historische perspectief. Beelden die op het moment van maken ogenschijnlijk rechtlijnig leken, kunnen in de loop der tijd andere betekenissen krijgen naarmate culturele contexten verschuiven. Neem als extreem voorbeeld de foto’s gemaakt in nazi-Duitsland in de jaren dertig. De emotionele reacties op de beelden vóór, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog, en op verschillende geografische locaties, variëren sterk. Uiteraard zal de intensiteit van emotionele reacties op die foto’s ook veranderen afhankelijk van de etniciteit, religieuze overtuigingen en opleiding van de kijker.
Alle foto’s zullen op een vergelijkbare manier van betekenis variëren, zij het waarschijnlijk to een minder grote mate. Stel je iemand voor die over honderd jaar naar een foto van jouw familie kijkt. Die persoon zal er een andere betekenis aan geven dan jij nu, omdat hij niet dezelfde emoties aan de foto heeft verbonden. Bovendien, als je die foto met een onbekende zou delen, zal diens reactie weer heel anders zijn dan de jouwe.
Elke kijker brengt zijn eigen unieke ervaringen, culturele achtergrond en emotionele toestand mee in de omgang met een foto. Met andere woorden: subjectiviteit zorgt ervoor dat een enkel beeld verschillende boodschappen overbrengt aan verschillende kijkers.
Daarnaast kan een enkele foto op verschillende momenten voor dezelfde kijker verschillende betekenissen hebben door voortdurend veranderende stemming en persoonlijke ervaringen.
Revealing the Hidden Secrets of Familiar Subjects
Veel hedendaagse fotografen onderzoeken hoe hun persoonlijke perspectief traditionele gezichtspunten uitdaagt. Daarbij proberen ze verborgen aspecten van bekende onderwerpen aan het licht te brengen. Straatfotografie is een uitstekend voorbeeld. Die fotografen ontdekken buitengewone momenten in het alledaagse stedelijke leven. Door unieke gezichtspunten aan te nemen laten ze de poëzie zien die inherent is aan alledaagse situaties. Ze kunnen laten zien hoe een verschuiving in perspectief—fysiek, temporeel of conceptueel—een alledaagse scène in iets verbluffends kan omzetten.
Net zoals een auteur een verhaal weeft, kan ook een fotograaf betekenis in zijn foto’s weven. Maar, hoe hard de fotograaf ook probeert, zoals we hebben gezien, zal diens bedoeling nooit overeenkomen met de interpretatie van de kijker.
Desondanks werken de krachtigste foto’s vaak op meerdere niveaus. Ze bieden onmiddellijke visuele impact en beloningen bij dieper nadenken. Vervolgens kunnen ze kijkers uitnodigen om niet alleen te kijken naar wat getoond wordt, maar ook naar wat ontbreekt. Of ze kunnen spreken over zowel het vastgelegde moment als wat ervoor en erna gebeurde. Deze perspectieven brengen rijkdom en complexiteit in de foto.
Our Different Points of View
Een ervaren fotograaf heeft als doel verhalen te vertellen in zijn foto’s. Die bedoeling kan zo eenvoudig zijn als “dit is een roofvogel in vlucht.” Maar misschien willen ze een extra laag toevoegen, zoals “ kijk naar de schoonheid en kracht van dit magnificente wezen.” Bovendien kan de sierlijkheid van de vogel de fotograaf betoverd hebben, evenals de vormen die hij maakt tijdens het vliegen. Of de foto kan een viering zijn van de succesvolle herintroductie van een zeldzame soort in een omgeving waar die soort eerder uitgestorven was.
Het is duidelijk dat de kijker mogelijk niet weet wat de fotograaf met zijn foto bedoelt. Sterker nog, ze kunnen een volledig ander standpunt innemen en het verhaal van de fotograaf afwijzen, zelfs als ze zich bewust zijn van die bedoeling.
Zo zouden roofvogels hier in het VK nog steeds vervolgd worden, zij het illegaal, door landeigenaren en jagers. Dus zal iemands emotionele reactie op die foto van een bruine kiekendief heel anders zijn dan die van iemand die gepassioneerd is door natuurbehoud.
De Nieuwe Kleren van de Keizer
Sommige fotografen hebben gehoord dat sommige kijkers de betekenis van een foto niet kunnen lezen vanwege een gebrek aan intelligentie. Dat is natuurlijk snobisme. Maar het benadrukt ook een ander probleem.
Het is mogelijk dat de fotograaf een verhaal buiten de zeer oppervlakkige “dit is een…” heeft achtergelaten. Dat kan voortkomen uit een gebrek aan vaardigheid, hoewel het ook opzettelijk kan zijn. Een foto gemaakt voor een vogelidentificatieboek kan bijvoorbeeld een eenvoudige portret van het dier zijn.
Toch kunnen kijkers zich onder druk gezet voelen om betekenis in een foto te zien, ook als die betekenis nooit heeft bestaan. Net als het verhaal van de keizer die werd bedrogen door de ‘onzichtbare’ kleren, kan groepsdruk ons laten doen alsof we betekenissen in foto’s zien die er niet zijn.
Laat Je Niet Misleiden
Er zijn een aantal bekende hoaxes waarin kunstenaars opzettelijk slechte of betekenisloze kunst creëerden om wat zij zagen als pretentie, overtuiging of kudde-denken binnen de kunstwereld bloot te leggen. Er is ook een traditie van studenten die alledaagse objecten in kunstgalerijen plaatsen, waaronder een ananas, een bril en een sportschoen, om de kunstwereld voor de gek te houden.
In de fotografie is het ook gebeurd. Zo maakte Jonas Bendiksen een hele fotoreeks over een Macedonische stad met computergegenereerde beelden. Het was opzettelijk betekenisloos als documentaire bewijslast, en hij deed het als een test om te zien hoeveel critici “zin” zien wanneer ze door context worden beïnvloed. Zijn hoax misleidde redacteuren, critici en zelfs jury’s van festivals voordat hij de bedrog onthulde.
Het Onderwerp Is Niet de Fotograaf
Bovendien vergissen kijkers zich er vaak in dat het onderwerp overeenkomt met de overtuigingen van de fotograaf.
Zonder vooraf kennis te hebben van mijn overtuigingsstructuur, in de foto’s van de bruine kiekendief, kan niemand bepalen of ik pro‑ of anti‑roofvogels ben. Evenzo zou ik een politieke demonstratie kunnen vastleggen, wat straatkunst, een afgezakte auto, een per ongeluk onderstebelde vlag, of iets anders dat extra betekenis kan hebben. Maar zonder aanvullende informatie over mezelf te geven, kan niemand raden wat ik met het maken van de foto bedoelde.
It’s More Than Just the Story
Zoals ik aan het begin al suggereerde, heeft een foto ook technische aspecten. Alle componenten die samen de compositie vormen, de belichtingsinstellingen en zelfs de keuze van het camerasysteem zijn bewuste technische beslissingen van een bekwame fotograaf.
Die keuzes kunnen meebouwen aan het verhaal van een foto. Bijvoorbeeld kunnen we de cameraparameters gebruiken om de nadruk op delen van de afbeelding te vergroten of te verlagen. Of we kunnen de afbeelding helderder of donkerder maken. Of we kunnen beweging tonen of juist bevriezen. Al deze beslissingen zijn subjectieve keuzes van de fotograaf.
The Problem with Judging Photos
Alle regels van de fotografie zijn menselijke constructies. Ze bestaan niet werkelijk; we hebben ze gecreëerd door orthodox conformisme. Dus als een jurylid het oneens is met onze creatieve keuzes, dan is dat ook subjectief. Daarmee is het ongeldig.
Een fotograaf kan ervoor kiezen deze artificiële normen te verwerpen als onderdeel van het vertellen van het verhaal van zijn beeld. Maar een jurylid kan die beslissing niet waarderen en het zien als een slechte techniek.
Derhalve, door te voldoen aan de verwachtingen van de jury en binnen die kaders te blijven, beperken we dan niet onze fotografie?
Een logische conclusie trekken uit de kloof tussen het verhaal van de fotograaf en het unieke perspectief van de kijker roept de vraag op of we ooit een foto kunnen beoordelen op basis van haar verhaal of haar technische aspecten. Dat is ongetwijfeld een geldige afwijzing van alle fotografiewedstrijden. De enige beoordeling die we kunnen maken, is of we de foto wel of niet mooi vinden.
We Should Celebrate Our Differences
Sommige kijkers zien mogelijk niet de betekenissen die de fotograaf had bedoeld. Dat is hoogstwaarschijnlijk te wijten aan verschillende levenservaringen. Intussen kunnen anderen méér in een foto lezen dan de fotograaf ooit had gedacht.
Met dit alles in gedachten moeten we zeker accepteren dat elk aspect van een foto subjectief is. Daarom is het volkomen geldig om een of andere kunstmatige restrictie en regel te buigen of te verwerpen, ongeacht de druk om ze op te leggen.
Ik zal blijven genieten van “In de Ban van de Ring,” en mijn vrouw niet. Bovendien zal ik dat verschil vieren, net zoals wij zouden moeten doen bij het interpreteren van foto’s, en ik zal blijven waarderen wat jullie allemaal vastleggen.
