Stel je voor: je staat in Colorado op een bergtop, de zon brandt op je gezicht en je leest net dat deze plek ooit… bij de evenaar lag. Ingesneeuwd onder kilometers ijs! Onwaarschijnlijk? Dankzij een baanbrekende vondst is het allesbehalve sciencefiction. Laat je verrassen door het nieuwste bewijs dat zelfs de tropen ooit een “sneeuwbal Aarde” waren.
Wereldwijde diepvries: de ijzige paradox van 720 miljoen jaar geleden
Ongeveer 720 tot 635 miljoen jaar geleden onderging onze planeet een koudegolf van epische proporties. Wetenschappers geloven dat bijna de hele aardoppervlakte bedekt was door een dikke ijslaag. Land, zee – niets of niemand werd gespaard. Dit fenomeen, sfeervol “Sneeuwbal Aarde” genoemd, hield tientallen miljoenen jaren aan. Pas toen het ijs smolt, kon multicellulair leven ontstaan en later evolueren tot alles wat we nu kennen, van eikenboom tot influencer.
Hoewel er bewijzen voor deze ijstijd zijn gevonden in tal van gebieden wereldwijd, ontbrak tot voor kort een cruciale puzzel: vondsten binnenin continenten vlak bij de evenaar. Iedereen weet: sneeuw op de evenaar? Dat klinkt als schaatsen in de Sahara.
Pikes Peak en de ontdekking van Tava-zandsteen: een stukje missing link
Daar komt een nieuwe studie – gepubliceerd op 11 november 2024 in Proceedings of the National Academy of Sciences en in de schijnwerpers gezet door The Conversation – om de hoek kijken. Geologen vonden op Pikes Peak (Colorado, VK) een bijzonder stuk gesteente dat wel eens het ontbrekende bewijs voor de Sneeuwbal Aarde kan zijn.
Liam Courtney-Davies, het hoofd van het onderzoek, licht toe dat deze geelbruine zandsteen, door de inheemse Amerikaanse volkeren “Tava” genoemd, informatie bevat over die extreem koude periode in de geschiedenis.
- De Tava-zandstenen zijn gevormd onder de enorme druk van een ijskap.
- Sedimenten vermengd met smeltwater werden in onderliggende rotsen geperst.
Met de nieuwste technieken – de zogenaamde radiometrische datering met laser (denk aan piep-piep-lasers die mineralen ‘kapot schieten’ om hun atomen los te laten) – kon het team vaststellen dat deze rotsen tussen 690 en 660 miljoen jaar geleden ontstonden. Dat is pal tijdens de Sneeuwbal Aarde-periode, wat hun ontstaan onder gigantische gletsjers bevestigt. Zo’n geologische CSI-moment!
Waarom werd onze planeet een sneeuwbal? Wetenschappelijke theorieën en tijdreizen
Het waarom van deze extreme kou is nog voer voor discussie aan menig koffietafel (of laboratoriumtafel). Er zijn enkele hypothesen:
- Tectonische verschuivingen die de atmosfeer vulden met deeltjes die zonlicht reflecteren, zodat het minder opwarmt.
- Een opeenhoping van vulkanisch CO2 dat na de grote kou de planeet later weer opwarmde.
- Of misschien sloeg een asteroïde toe – ook altijd goed voor onverwachte ijstijden!
Feit blijft: tijdens de Sneeuwbal Aarde lag Colorado (en dus Pikes Peak) bij de evenaar, verscholen in het supercontinent Laurentia. Als er dus op deze plek sporen van gletsjers zijn gevonden, menen wetenschappers dat ze écht overal op aarde toe moeten zijn geweest. De planeet als één grote ijsklont dus, zonder ontsnapping mogelijk – zelfs niet voor tropische bloemen.
Waarom deze ontdekking belangrijk is… en wat ons nog te wachten staat
Liam Courtney-Davies onderstreept het belang van de studie: beter begrijpen van deze periode leert ons veel over de gezamenlijke evolutie van mens en planeet. Als zulke Tava-kenmerken in Colorado bestonden tijdens Sneeuwbal Aarde, dan zijn ze waarschijnlijk ook elders op het continent te vinden. Het team hoopt dat de mysterieuze Colorado-rotsen leiden tot nieuwe ontdekkingen van Sneeuwbal Aarde-sporen.
Of je nu een amateurgeoloog bent, koukleum of gewoon dol op extreme verhalen, deze vondst laat zien dat zelfs de heetste plekken ooit onder een ijzige deken verdwenen waren. Dus de volgende keer dat je het koud hebt in de zomer: denk even aan Colorado, dat ooit aan de evenaar lag – en waar je zonder thermo-ondergoed niet ver kwam!
