De nieuwste video van de wetenschapsonderwijzer Steve Mould werpt fascinerend licht op een vaak vergeten kleurfotografisch proces. De video van Mould heeft een pakkende titel: “You’ve Never Seen a Real Photo,” wat dichter bij de waarheid ligt dan het klinkt.
Zoals vaak het geval is, begint men het beste bij het begin. In 1891 ontwikkelde de Luxemburgs geboren Franse wetenschapper en uitvinder Gabriel Lippmann een vroege kleurfotografische proces, vernoemd naar hemzelf als het Lippmann-proces.
Het proces werkt op basis van interferentie. Zoals Jon Hilty, een vooraanstaand autochrome-fotograaf en allround uitzonderlijke specialist in alternatieve kleurenprocessen uitlegt: “Wanneer een panchromatische fijnkorrelige zwart-wit-emulsie direct in contact komt met een spiegel, interfereert het gereflecteerde licht met zichzelf en ontstaat er een interferentiepatroon.”
“De maxima van dit patroon activeren de zilverhalides in de emulsie. Bij ontwikkeling reconstrueert het zilver in de emulsie dit patroon wanneer het aan wit licht wordt blootgesteld, wat ons een kleurbeeld oplevert,” vult Hilty aan.
Wat Lippmann-platen zo bijzonder maakt, naast het feit dat ze een baanbrekende kleurfotografische techniek vertegenwoordigen die Lippmann in 1908 de Nobelprijs voor Natuurkunde opleverde, is dat ze “de enige bekende manier zijn om een volledig kleurenspectrum permanent te reproduceren.”
Daarom is het niet mogelijk om het ware effect van een Lippmann-plaat in een video op een scherm te zien. Displays tonen kleur via combinaties van rode, groene en blauwe pixels, net zoals een digitale sensor kleur vastlegt via zijn kleurfilters. Om dit te overwinnen onderzoekt Mould typische foto’s en Lippmann-platen die hem door Hilty zijn aangeleverd met een spectrometer. Het verschil is onmiddellijk duidelijk.
Bij het belichten van een Lippmann-plaat is de feitelijke, fysieke spectrale data vrijwel gecodeerd in het foto-gevoelige oppervlak, waardoor een rijtje piepkleine spiegels ontstaat. De afstand tussen deze spiegels wordt bepaald door de golflengte van het licht dat op de fotosensitive materialen valt, en vervolgens bewaard door middel van chemische ontwikkeling. Dit is structurele kleur.
Ook vandaag de dag trekt Lippmanns uitvinding nog steeds serieuze wetenschappelijke aandacht en onderzoek. Lippmann-platen vormen de vroegste bekende multi-spectrale lichtmetingen die ooit zijn vastgelegd.
Dus waarom wordt kleur-analoge fotografie tegenwoordig niet meer toegepast met de baanbrekende techniek van Lippmann?
“Lippmann-platen hebben hun nadelen,” legt Mould uit. “Herkopiëren is praktisch onmogelijk. Belichtingstijden lopen tot minuten, de beperkte kijkhoek laat te wensen over, en ze kunnen wat vervaagd raken als je het proces niet precies goed uitvoert. Waarschijnlijk is dat de reden waarom pigmentgebaseerde RGB-fotografie uiteindelijk de overhand kreeg.”
Vrijwel ironisch is het dat dezelfde fotograaf die Mould de Lippmann-platen voor zijn nieuwste video leverde, Jon Hilty, wellicht de enige levende fotograaf ter wereld is die het autochrome-proces gebruikt, een proces dat het snelle einde van Lippmanns fotografie betekende. De Franse broers Lumière bedachten het autochrome-proces in 1903 en brachten het vier jaar later op de markt. In praktisch vrijwel alle opzichten was het een superieur kleurfotografie-proces.
Fotografen met wat vrije tijd kunnen zelf Lippmann-plaatfotografie en autochromefotografie proberen, dankzij de uitgebreide handleidingen van Jon Hilty die hierboven genoemd zijn.
