Tussen maanlicht en aurora: Oost-Groenland fotograferen in het donker

Fotograferen in Oost-Groenland ’s-Nachts is een oefening in voorbereiding, observatie en aanpassing. Het landschap is immens, de omstandigheden kunnen veeleisend zijn, en de kansen om een bepaalde opname te maken kunnen beperkt zijn tot enkele minuten. Torenhoge ijsbergen, drijvend zee-ijs, mist, lage bewolking en het veranderende Arctische luchtruim creëren een omgeving waarin het licht een scène volledig kan transformeren. Toch betekent spectaculair landschap in je gezichtsveld hebben niet automatisch dat je met een sterke foto naar huis gaat. De uitdaging is te herkennen wat een moment de moeite waard maakt om vast te leggen, te begrijpen hoe het beschikbare licht interactie heeft met het landschap, en de juiste beslissingen te nemen voordat dat moment verdwijnt.

Tijdens een recente fotografische expeditie in Oost-Groenland, georganiseerd door Secret Atlas in oktober 2026, bracht ik meerdere avonden door waarbij ik het fotografische project leidde dat zich richtte op enorme ijsbergen die door de opkomende maan werden verlicht, terwijl het Noorderlicht boven de omliggende fjorden en ijs opdook. Deze twee onderwerpen boden heel verschillende fotografische uitdagingen en vormden een unieke nachtopera­tie.

Photographing Icebergs by Moonlight

Vier dagen van spanning

Sommige foto’s beginnen ruim voordat de camera uit de tas komt. De maanopgangen-serie was een van die projecten. Over vier dagen volgde ik de veranderende kansen om de maan boven de enorme ijsbergen van Oost-Groenland te fotograferen. Het doel was niet slechts de maan boven de horizon vast te leggen, maar een relatie te vinden tussen maanlicht, de architectuur van de ijsbergen, het gevoel van exploratie en het omliggende landschap.

De eerste kans om de reeks te fotograferen kwam rond 20.00 uur op dag drie van onze expeditie, toen de timing en het beschikbare licht eindelijk begonnen samen te vallen. In het noordpoolgebied kan de schemering nog behoorlijk wat omgevingslicht bevatten terwijl de maan opkomt. Deze overgang creëert een interessante balans: het landschap kan nog detail behouden terwijl de maan het ijs uit een ander gezichtspunt begint te verlichten.

Een opkomende maan en een monumentale ijsberg zijn indrukwekkende onderwerpen op zichzelf, maar ze samenbrengen alleen is niet genoeg. Hun posities, relatieve grootte, belichting en afstand tot de achtergrond beïnvloeden allemaal hoe de afbeelding begrepen wordt. Het anticiperen op deze relaties is essentieel, vooral wanneer de opening om de foto te maken kort is.

A full moon rises behind the jagged, blue-tinted edge of a large iceberg against a dark sky.

Werken vanaf een Zodiac

Fotograferen vanaf een Zodiac voegt een extra dimensie toe aan het proces. De aanwezigheid van ijsberen in Oost-Groenland beperkt onze mogelijkheden om op het land te werken bij weinig licht. In tegenstelling tot werken vanaf stabiel grond kan de voetpositie niet altijd vast blijven staan, en zelfs kleine bewegingen kunnen de framing beïnvloeden, vooral bij het gebruik van een lange brandpuntsafstand.

Het doel was een kijkhoek te vinden waardoor de ijsbergformaties visueel gescheiden konden worden en de opkomende maan kon worden opgenomen zonder het gevoel van schaal te verliezen. IJsbergen zijn moeilijk te fotograferen omdat hun afmetingen soms lastig te communiceren zijn.

Kiezen van een brandpunt en het licht lezen

Brandpunt speelt een belangrijke rol bij het communiceren van schaal. Een groothoeklens kan het omliggende landschap benadrukken, terwijl een langere lens de scène kan comprimeren en verder weg liggende formaties visueel dichterbij kan brengen.

A tall, jagged iceberg stands in dark water, silhouetted against a large, golden full moon with a shimmering reflection below.

Belichting vereist vergelijkbare zorg. Een geleidelijk helderder wordende maan tegen een donkere lucht kan het moeilijk maken om hooglichten te behouden zonder detail in de schaduwen te verliezen. In plaats van te proberen elk deel van de foto even fel te maken, streef ik ernaar de textuur van de verlichte oppervlakken te behouden terwijl ik de donkerte laat deel uitmaken van de afbeelding, zodat mijn hooglichten en schaduwen bewaard blijven.

Photographing the Northern Lights: Our One-of-a-Kind Night Operation

Een andere soort licht

Het Noorderlicht brengt een heel andere reeks uitdagingen met zich mee. De positie van de maan kan worden voorspeld, waardoor ik rond een relatief voorspelbare lichtbron kan plannen. Dit is geweldig voor belichting van het onderwerp, hoewel het afleidend kan zijn wanneer de maan in het kader verschijnt. Het noorderlicht daarentegen kan snel in helderheid, vorm, kleur en beweging veranderen.

Vanuit ons hoofdvaartuig navigeren we door de fjord op zoek naar een goed ogende ijsberg om in beeld te brengen. We positioneren het schip zorgvuldig om de grootste stabiliteit te bereiken, terwijl we toch flexibel blijven om onze oriëntatie aan te passen afhankelijk van waar het noorderlicht naar verwachting zal verschijnen. Op het moment dat het noorderlicht boven ons begint te dansen, wordt nauwe coördinatie via VHF-radio met het brugteam essentieel. Terwijl we ons voorbereiden om vanaf het buitendek van het schip te fotograferen, wordt het vaartuig volledig tot stilstand gebracht, met nul snelheid ten opzichte van de bodem. Dit stelt ons in staat om de scène met maximale stabiliteit vast te leggen, zelfs bij belichtingstijden van ongeveer een halve seconde, terwijl de ijsberg en het dansende noorderlicht de perfecte natuurlijke compositie creëren.

A large iceberg floats in dark water beneath a vibrant green aurora borealis filling the night sky.

Compositie vóór spektakel

Noorderlichtfotografie vereist een reeks compromissen tussen sluitertijd, diafragma en ISO. Een langere belichting vangt meer licht, wat nuttig is als de voorstelling zwak is, maar het kan ook de fijnere structuren van een snel bewegend noorderlicht vervagen. Een kortere belichting behoudt meer detail in de gordijnen en patronen, maar vereist genoeg licht om een bruikbare afbeelding te produceren. Er is geen universele belichting voor het Noorderlicht. De juiste instellingen hangen af van de helderheid en snelheid van de voorstelling, het aanwezige omgevingslicht, de lens en de hoeveelheid detail die ik wil behouden. Ik pas me aan aan het gedrag van de hemel in plaats van te vertrouwen op een vaste formule, zoals hieronder te zien is bij dit krachtige gordijn van licht.

Vibrant green aurora borealis lights illuminate the night sky above a snow-covered landscape reflected in calm, dark water.

Onze Zodiac-operatie om de speciale foto te bereiken

Toen de zon begon te zakken, verlieten we het comfort van ons hoofdvaartuig en stapten aan boord van onze Zodiacs voor een verkenningsrondvaart door de omliggende wateren. Onze missie was om het landschap te verkennen, een van de twee opvallende ijsbergen te identificeren en de perfecte setting te kiezen voor wat hopelijk een onvergetelijke nacht noorderlichtfotografie zou worden. Het vastleggen van het Noorderlicht draait net zozeer om geduld en voorbereiding als om op de juiste plek op het juiste moment zijn. Met belichtingen variërend van een halve seconde tot vier, vijf of zelfs zes seconden, wordt stabiliteit essentieel. Zelfs de kleinste beweging kan een beeld compromitteren. Hier, omgeven door de uitgestrektheid van het polaire landschap, zou het vinden van een manier om een stabiel fotografisch platform te creëren een van de grootste uitdagingen van de nacht worden.

Ons idee was om na het donker terug te keren, de Zodiacs van het hoofdvaartuig te launcheren en door het bevroren water te navigeren op zoek naar pas gevormd zee-ijs bij een van de geselecteerde ijsbergen. Dit jonge ijs, ongeveer een centimeter dik, bood de mogelijkheid om de boeg van een Zodiac tegen de rand te plaatsen, waardoor we ons in plek konden wringen en de stabiliteit konden creëren die nodig is voor lange belichtingen. Het vinden van een voldoende breed gebied van pas gevormd ijs gaf ons bovendien de vrijheid om ons te verplaatsen terwijl het noorderlicht verschoven en danste over verschillende delen van de lucht. Maar dit ging om meer dan alleen een stabiel platform. Het ging om het vinden van het juiste perspectief, in totale duisternis omgeven door het bevroren Groenlandse water.

Bij het plannen van zo’n operatie kijk ik altijd naar manieren om een ijsberg te benaderen zonder afstand te verliezen en zo laag mogelijk te blijven schieten. Ik wil dat de ijsberg een krachtig element in de compositie wordt, rijzend onder het aurora en de foto voorzien van een sterk gevoel van schaal en diepte. Het nieuw gevormde zee-ijs voegt vaak nog een extra dimensie toe aan de scène. De delicate patronen, texturen en natuurlijke leidlijnen kunnen de ogen van de kijker naar het hoofdonderwerp leiden, waardoor een reeds buitengewoon landschap verandert in een boeiende fotografische compositie.

Tegen 23.00 uur was het tijd. We verlieten het hoofdvaartuig en begonnen aan onze nachtelijke missie. Samen met mijn teamgenoten Signe-Maria en Myriam leidden we onze groep fotografen naar de gigantische ijsbergen en het pas gevormde zee-ijs. Achter ons verlichtte de krachtige zoeklicht van het schip onze gekozen ijsberg en diende als een leidend baken door de duisternis terwijl we koers zetten naar onze bestemming. Eenmaal gearriveerd positieserden we de Zodiacs langs de rand van het pas gevormde ijs. Elke beweging moest doordacht gebeuren. We wilden de benodigde stabiliteit voor fotografie bereiken terwijl we op veilige afstand van de ijsberg en het omliggende ijs bleven.

Green aurora borealis illuminates the night sky above snow-covered mountains and icebergs floating in a calm, reflective sea.

Gelukkig hadden we ons klaarstomen voor dit moment lang voordat we weg van het schip gingen. Overdag hadden we al onze fotografische instellingen opgebouwd, aangepast en geoefend, zodat iedereen precies wist wat hij moest doen. Nu, in de duisternis van de polar nacht, was er geen tijd te verliezen. We bevestigden onze statieven aan de ponton van de Zodiac en stelden ze schuin naar voren, waarbij we hun positie zorgvuldig aanpasten zodat elk deel van de Zodiac buiten het kader bleef. Een voor een nestelden onze fotografen zich in hun composities en richtten hun camera’s op de majestueuze ijsbergen.

A bright green aurora borealis illuminates the night sky above a calm, reflective body of water featuring a large iceberg.

Alles stond klaar. Ik pakte de radio en belde het brugteam van het schip om alle lichten uit te zetten. En plotseling veranderde alles. Het krachtige fusie-licht dat ons door de duisternis had geleid verdween. We dreven nu volledig onder de polar night, rustend op het pas gevormde zee-ijs, terwijl onder ons een gigantische ijsberg lag in het bijzijn van een buitengewoon hemelfasenstuk. Boven ons leek een doek van twintig miljard sterren de hemel te vullen. Een halve maan verlichte voorzichtig het bevroren landschap, terwijl de schitterende vormen en texturen van de ijsberg zichtbaar werden, en het noorderlicht boven ons begon te dansen, beweging en kleur toevoegend aan een anders stille wereld.

A bright green aurora borealis illuminates the night sky above a calm, reflective body of water featuring a large iceberg.

Voor een moment leek alles stil te blijven staan. Daar lagen we, tussen de oceaan en het ijs, omringd door een van de meest buitengewone landschappen op aarde. Camera’s klikken, sluiters openen en sluiten, en elke lange belichting legde een vluchtig moment vast van dit steeds veranderende schouwspel. Het gevoel om zo’n scène te zien is moeilijk te omschrijven. Je kunt elk detail plannen, je apparatuur voorbereiden, de omstandigheden bestuderen, en de hele operatie zorgvuldig orkestreren, maar de natuur heeft altijd het laatste woord. En wanneer alles uiteindelijk samenkomt, gaat de ervaring ver boven fotografie uit. Die nacht hadden wij het voorrecht iets werkelijk bijzonders mee te maken. Een moment waarop voorbereiding, teamwork, avontuur en natuur samenkwamen onder de dansende aurorae. De foto’s blijven op onze SD-kaarten, maar het gevoel van er te zijn, omringd door ijsbergen, de sterren en de stilte van de polar night, zal voor altijd bij ons blijven.

Voorbereiding schept mogelijkheden

Er is een neiging om foto’s van de Arctic te beschrijven als het resultaat van op de juiste plek op het juiste moment zijn. Geluk speelt zeker een rol. De maan moet in een gunstige positie opkomen, het weer moet het landschap zichtbaar maken, en de aurora moet zich ontwikkelen op een manier die tot een interessante compositie leidt. Geen van deze omstandigheden kan worden gegarandeerd. Maar aanwezig zijn wanneer een spectakel zich voordoet, is slechts een deel van het proces. De fotograaf moet het potentieel van de scène herkennen, beslissen waar de camera geplaatst moet worden, een brandpuntsafstand kiezen, de belichting balanceren en bepalen welke elementen in het kader horen. Voorbereiding beheerst de natuur niet; het maakt het mogelijk te reageren wanneer zich een kans voordoet.

Daan Vermeulen

Daan Vermeulen

Ik ben Daan Vermeulen, techjournalist en gepassioneerd door alles wat met beeld en geluid te maken heeft. Al meer dan tien jaar test ik camera’s, tv’s en audioapparatuur voor diverse Nederlandse media. Bij Beeldnet wil ik technologie begrijpelijk en eerlijk maken voor iedereen die zoekt naar kwaliteit.