Weten dat dit zo is, kunnen klanten dus terughoudend zijn om in een 4K-televisie te investeren. Het zou immers zijn als bella dienstdelicieux servies te kopen om een Big Mac te verorberen, of een hoofdtelefoon van 2000 € om Patrick Sébastien te luisteren… Maar gelukkig kunnen fabrikanten zich wenden tot de magie van upscaling (« mise à l’échelle » in het Frans), die het mogelijk zou maken om beelden van “gemiddelde” kwaliteit om te zetten naar 4K. Een volledig overzicht van deze verrassende technologie.
Van Full HD naar 4K, zit er maar een stap tussen dankzij upscaling?
De native resolutie evolueert zo snel op de moderne televisies dat het voor de meeste zenders een moeilijke opgave is om bij te blijven. Behalve films en series op de belangrijkste streamingplatforms, sommige sportevenementen en de nieuwste videospellen, worden er zelden programma’s in 4K uitgezonden. En men zal ongetwijfeld nog even moeten wachten voordat Laurent Delahousse het nieuws in UHD-kwaliteit presenteert (ook al zendt France TV de Wintersport 2026 in 4K uit).
Maar TV-fabrikanten wachten niet af; zij hebben al bij de meeste modellen een upscaling ingebouwd. Eenvoudig gezegd gaat het om een systeem dat beelden van lagere kwaliteit kunstmatig omzet naar de 4K-resolutie van het scherm.
Niet te verwarren :
- deinterlacing, waarmee een gevlochten video (bijv. 1080i) wordt omgezet naar een progressief beeld (1080p),
- upscaling (of schaalvergroting), waarmee een videobron wordt aangepast aan de native resolutie van een scherm (bijv. 1080p naar 4K UHD),
- ruisonderdrukking, waarmee bepaalde compressie-artefacten vóór upscaling worden verminderd,
- verscherpingsbehandelingen, die de micro-contrasten van een beeld versterken en het zo ‘haarscherp’ maken (zoals blijkt uit deze test van RTINGS).
En hoewel velen niet te veel prijsgeven over hun upscaling-methoden, weten we toch hoe het in grote lijnen werkt en waarop de processen gebaseerd zijn om de beeldkwaliteit bijna “magisch” te verbeteren.
Tussen echte upscaling en kwakzalverij, de grens is dun
Sinds men weet hoe men de resolutie van beelden kan verhogen dankzij upscaling, maken talrijke TV-fabrikanten misbruik van dit marketingargument om meer te verkopen. Maar het is goed om te weten dat niet alle upscaling-methoden evenwaardig zijn, verre van zelfs.
Het basisprincipe, het zogenaamde “lijnverdubbeling”, bestond erin simpelweg enkele regels te dupliceren om een interlaced signaal om te zetten naar progressive beeld en vervolgens het beeld naar de gewenste schaal te vergroten (bijv. 1080p naar 4K UHD). Deze technologie is echter enigszins verouderd tegenwoordig.
Het werd daarom essentieel om een algoritme te gebruiken dat de “actieve” pixels analyseert, en vervolgens nyeer of opnieuw construeert (of althans de illusie daarvan geeft) om te proberen een zo realistisch mogelijke weergave te bereiken. Tegenwoordig treffen we bovendien talrijke verscherpingsbehandelingen aan die proberen dichter bij het “4K-gevoel” te komen (met meer of minder succes), zoals randsdetectie, accentuatie of ruisvermindering.
Over het algemeen leveren Full HD-beelden het beste resultaat als 4K omdat ze het minste werk vereisen voor het algoritme. Maar het algoritme moet zich ook kunnen aanpassen aan lagere resoluties, en daar liggen juist de grootste zwakke punten met onder meer de onbedoelde artefacten die kunnen verschijnen. Toch worden er al verschillende oplossingen overwogen om dit probleem tegen te gaan.
Upscaling door kunstmatige intelligentie als wondermiddel?
Tegenwoordig weten we dat AI zowel het beste als het slechtste kan leveren. Het is zelfs aangetoond welke gruweldaden ze kan schilderen als ze losgelaten wordt op bestaande video’s om de toekomst te voorspellen…
Maar het valt op dat de bijdrage van AI aan upscaling interessant kan zijn, en dat het al wordt toegepast door vele TV-fabrikanten zoals Samsung. Het volstaat om AI te trainen het ruis te onderscheiden van detail, bepaalde beelden te herkennen aan de hand van een databank zodat het getraind wordt voor upscaling en reconstructie van hoge frequenties. Door oefening zal het beter worden in het creëren van wat niet in deze beelden bestaat, namelijk ontbrekende pixels om een 4K-resolutie te bereiken.
Voorlopig blijft upscaling met AI vooral terug te vinden op hoogwaardige 4K-TV’s en op schermen met 8K-resolutie — waarvan de zogenaamd “revolutionaire” beeldkwaliteit overigens te betwijfelen is — maar het lijkt erop dat dit na verloop van tijd populairder zal worden. Dat is al gedeeltelijk het geval, aangezien sommige middelhoge modellen het al beginnen te integreren, zij het op een lager niveau dan de meer “premium” varianten.
Samengevat is upscaling een bijzonder handig gereedschap om pixels uit elkaar te halen en te kunnen genieten van een aanvaardbare beeldkwaliteit op je 4K-televisie, ongeacht het programma dat je wilt kijken. Desalniettemin kunnen huidige upscaling-technologieën nog geen wonderen verrichten: men zal dus geduld moeten hebben voordat we definitief vaarwel kunnen zeggen tegen onscherpe beelden.
En ten slotte mag men niet vergeten dat enkele factoren een grote invloed kunnen hebben, zoals de kwaliteit van de bron, de grootte van het scherm ten opzichte van de kijkafstand (zoals besproken in onze gids voor het kiezen van een tv), en de instellingen die op de inhoud worden toegepast. Al deze parameteres laten je al toe om een beeld iets bevredigender te ervaren, zonder ooit volledig door upscaling afhankelijk te zijn.
