De “Hidden Mother” is een fotografiegenre dat al bestaat sinds de prille dagen van het fotografische proces. Veel voorbeelden stammen uit 1839, bij de dagerreotype. Een doek of laken werd over de volwassene in de compositie gegooid, of de moeder verstopte zich achter een bekleedde stoel. Er werden diverse methodes toegepast en ze hadden verschillende graden van succes, afhankelijk van wat werkte voor de fotograaf en de zittende. Soms stond een volwassene die het kind stabiel hield net buiten beeld, en wist de fotograaf dat die persoon later gewoon uit het beeld ge-cropt zou worden. Deze foto’s hebben altijd een zekere vreemde aard gehad en wekken bij hedendaagse kijkers verwarring en mysterie op.
De kijker wordt gevraagd de figuren op de achtergrond te negeren en zich op het kind te richten. De foto’s kunnen humoristisch en eigenzinnig zijn, maar onze moderne gevoeligheden omschrijven ze vaak als onheilspellend of griezelig.
So wat zou de reden zijn voor fotografen om dit verstop- en zoekspel met hun onderwerpen te spelen? Als hedendaagse natteplaatfotograaf die vandaag de dag nog steeds deze techniek toepast, is het antwoord vrij eenvoudig: belichtingstijden! Foto’s van kinderen waren zeldzaam in het midden van de 19e eeuw, en wanneer je wél een kind zag op een foto, was het vaak wazig en onscherp. De ouders wilden simpelweg een afbeelding van hun jonge kind of baby, en dit was de oplossing. Het fenomeen van de Hidden Mother heeft tot in de jaren 1920 voortgeduurd, totdat camera’s snellere lenzen kregen en plaat- en filmfotografie aanzienlijk sneller werd.
Het dagerreotype- en natte-plaatproces zijn zeer traag en vereisen dat de lens voor lange perioden geopend bleef. Soms slechts enkele seconden, maar soms moesten onderwerpen minuten stil blijven zitten. Dergelijke langere belichtingen stelden grenzen aan wat een mens kon verdragen. In mijn natuurlijk-lichtstudio varieert de typische belichtingstijd afhankelijk van het seizoen tussen 6 en 12 seconden. Dat lijkt misschien niet lang voor velen, maar wie tegenwoordig een natte plaat laat maken, leert al snel dat het aanvoelt als een eeuwigheid.
Ik besloot deze unieke techniek te eren in mijn eigen natuurlijk-lichtstudio. Ik beoefen het natte plaat-proces uitgevonden door Frederick Scott Archer, en het is het enige proces dat ik wil kennen. Ik heb altijd gezegd: “Als zij het 170 jaar geleden konden doen, dan moet ik het vandaag ook kunnen.” Ik vroeg mijn dierbare vriendin Dana of we een plaat konden proberen door een portret te maken van haar schattige nieuwe dochter Mazie.
Ik ontdekte dat deze techniek om meerdere redenen effectief was. Mazie had geen idee dat haar moeder verborgen was. Ze kon haar moeder nog steeds voelen en haar stem horen, wat haar geruststelde terwijl haar moeder haar probeerde stil te laten zitten. Dana hielp Mazie stabiel te houden, waardoor het risico dat het kind van de stoel zou vallen werd voorkomen. In veel historische voorbeelden die ik vond, kon je een arm zien die de positie van het kind ondersteunde. We hadden ook het extra voordeel dat Mazie’s vader Chris erbij was. Hij kon het ‘veilige’ gezicht in haar gezichtsveld zijn, en het schudden van haar favoriete rammelaar deed de truc.
De belichtingstijd bedroeg 8 seconden en ze bleef redelijk stil. Toevallig bewoog ze haar kleine beentjes nog twee seconden voor het einde en die beweging werd op de uiteindelijke plaat zichtbaar. Ik gebruikte mijn Alessadro Gibellini 8×10-grootformaatcamera met een Carl Zeiss Tessar 250mm-lens, f/4.5 (groot geopend), voor wie geïnteresseerd is in de technische details van plaatfotografie. Het uiteindelijke beeld is zilver op glas en volledig archiefwaardig. De plaat en de daaropvolgende foto zullen 1000 jaar ononderbroken blijven bestaan.
Het ging niet alleen om kinderen die moeite hadden om stil te blijven in het Victoriaanse tijdperk. Veel volwassenen vonden het erg beangstigend om zo lang stil te staan voor lange belichtingen. Ook moet men zich realiseren dat sommige belichtingen minuten konden duren, afhankelijk van het proces, de lens en het beschikbare licht. Een hulpmiddel genaamd een headbrace of posing stand was een belangrijke uitrusting in elke historische fotostudio. In mijn studio heb ik gezien hoe veel mensen de druk van een tien-seconden belichting niet konden langer dragen.
De headbrace stabiliseerde de zittende persoon (degene die in de stoel zat) en was een nuttig instrument voor deze lange belichtingen. De zittende persoon hoefde enkel nog maar te zorgen voor het niet knipperen. Als de zittende persoon tijdens de belichting de impuls voelde te knipperen en het snel deed, zou het fotografische proces zo traag zijn dat dit de scherpte van de uiteindelijke foto niet zou beïnvloeden. Slechts enkele van deze originele headbraces bestaan nog. Ze vonden geen doel meer na de komst van snellere fotografische platen en film. Ik heb goede originele voorbeelden gezien die bij de veiling meer dan $10.000 opleveren. De headbrace die ik wekelijks in mijn studio gebruik, is gegoten in een moderne foundry naar een origineel voorbeeld.
Er bestaat een grote misvatting over het gebruik van deze headbraces. Leken vandaag de dag zien zo’n apparaat in een historische foto en gaan ervan uit dat de persoon “dood” is en dat de foto een “post-mortem”-afbeelding is. Niets is minder waar. De term “dead weight” heeft een betekenis, en er is geen manier waarop zo’n metalen standaard iemand dood kon houden.
Wat we wel weten, is dat de “Hidden Mother”-hype uit de 1800s veel fascinatie heeft gewekt in de moderne 21e eeuw. Deze foto’s worden vaak gegroepeerd met spook- of geestenfotografie en halen een premie op wanneer ze te koop worden aangeboden. In 2013 publiceerde de Italiaanse-Zweedse kunstenaar Linda Fregni Nagler een boek “The Hidden Mother” waarin meer dan 1.000 dergelijke foto’s voorkomen. Het boek wordt momenteel verkocht voor $1.976,00 op Amazon.
Zoals u kunt zien, wanneer het doek — pardon voor de woordspeling — wordt opgelicht, is er een redelijke verklaring voor deze “spookachtige” historische opnames. We moeten ons terugplaatsen in de tijd waarin technologie simpelweg anders werkte. Lange belichtingen waren gemeengoed, en een fotograaf en een moeder gingen tot het uiterste om een portret van een kind vast te leggen. We nemen onze huidige telefooncamera’s voor lief, en foto’s waren niet altijd direct of gratis. Iedereen vandaag heeft een camera; dat was zeker niet het geval in de jaren 1850. Fotografen werkten aan de compositie, en het opzetten van de scène kon uren duren. Ze dachten grondig na over deze opnames en worstelden ermee voordat de sluiter ooit openging.
Verwonderend genoeg hebben deze platen en afdrukken de tand des tijds doorstaan tot nu toe. We moeten ons afvragen: zullen alle digitale foto’s die we vandaag maken in de toekomst blijven bestaan? Zeker, de software en hardware waarvan deze foto’s afhankelijk zijn zullen verouderd raken en mogelijk vergeten worden. Een heel klein deel, veel minder dan 1% van de digitale foto’s van vandaag, wordt ooit afgedrukt en in de echte wereld gebracht. We hebben fotografie voor iedereen toegankelijk gemaakt tegen een zeer lage prijs, maar zal het ertoe doen honderden jaren vanaf nu? Alleen de tijd zal het leren. Tot die tijd kunnen we blijven zoeken naar historische voorbeelden van verschillende genres van fotografie uit het verleden en ze waarderen om wat ze zijn: interessant en historisch.
Shane is een frequente bijdrager aan PetaPixel. Hieronder vindt u enkele van zijn eerdere artikelen:
Affiliatieverklaring PetaPixel-artikelen kunnen affiliate-links bevatten; we kunnen een commissie verdienen als u via een van deze links zou kopen.
