Ter viering van het vierde jubileum van de wetenschappelijke werking van de James Webb-ruimtetelescoop hebben NASA, ESA en CSA nieuwe foto’s van een bekend sterrenstelsel uitgebracht die laten zien hoe bijzonder Webb’s beeldvorming is. De nieuwe beelden tonen Webb’s uitzonderlijke vermogen om door kosmisch stof te kijken en de mysteries van het universum te ontrafelen.
De nieuwe beelden tonen Centaurus A, ook bekend als NGC 5128, een sterrenstelsel dat al lang tot verhitte discussies onder wetenschappers heeft geleid. Gelegen op ongeveer 11 miljoen lichtjaar van de Aarde is Centaurus A een van de dichtstbijzijnde grote starburstgalaxieën bij de Aarde. Dit zijn speciale typen sterrenstelsels met buitensporig hoge niveaus van stervorming die naar verluidt het gevolg zijn van een galactische botsing.
Wat Centaurus A zo’n broedplaats van discussie maakt onder wetenschappers is precies wat voor soort sterrenstelsel het is. Het is uitvoerig bestudeerd en behoort tot de helderste sterrenstelsels aan de nachthemel, maar wetenschappers zijn het niet unaniem eens over zijn fundamentele eigenschappen. NASA beschrijft het als een “bijzonder elliptisch sterrenstelsel,” wat als een voornaamste theorie wordt beschouwd. Maar anderen denken dat het een lenticulair sterrenstelsel zou kunnen zijn. Naast dit meningsverschil bestaat er zelfs discussie over de exacte afstand tot de Aarde.
Desalniettemin, uit eerbied voor NASA in deze kwestie, is NGC 5128, een bijzonder elliptisch sterrenstelsel, vol intriges en mysteries. Dit extreem actieve sterrenstelsel, een zeldzaamheid onder degenen die relatief dicht bij de Aarde staan, fungeert als een kosmisch laboratorium waar wetenschappers kunnen bestuderen hoe sterrenstelsels en zwarte gaten samen groeien en evolueren. De centrale zwarte gat van NGC 5182 slorpt voortdurend materie op en stoot vervolgens enorme, krachtige jets van energie uit, die vervolgens de galaxie eromheen vormen.
Terwijl dit allemaal gaande is, draagt Centaurus A ook ongelooflijke littekens van zijn verleden — het bewijs van een gewelddadige galactische botsing zo’n twee miljard jaar geleden. De nasleep van de sterrenruzie blijft zichtbaar door de kenmerkende structuur en vorm van NGC 5128.
NASA en ESA hebben over de jaren heen veel naar NGC 5128 gekeken, waaronder met hun gezamenlijke beroemde ruimtetelescoop Hubble. Hubble is echter een telescoop voor zichtbaar licht, wat betekent dat hij niet door stof en interstellair materiaal heen kan kijken om het centrale gebied van NGC 5182 waar te nemen.
Aan de andere kant kon NASA’s gepensioneerde Spitzer Space Telescope door het stof kijken en de binnenste regio’s van NGC 5128 ontsluiten. Maar de oplossend vermogen van Spitzer was onvoldoende om individuele sterren in de melkweg te onderscheiden.
Treed binnen met de NASA/ESA/CSA James Webb-ruimtetelescoop met zijn geavanceerde, ultra-hoge-resolutie nabij-infrarood (NIRCam) en middelinfrarood (MIRI) camera’s. Er zijn weinig betere manieren om Webb’s vierde verjaardag te vieren dan te laten zien hoe zijn uniek krachtige camera’s nieuwe paden voor de ruimtewetenschap banen.
“Webb brengt zowel helderheid als diepte,” schrijft ESA.
Webb’s middelinfraroodcamera legt de stofstructuren van het sterrenstelsel vast, inclusief de S-vormige eigenschap waar wetenschappers nog steeds theorieën over ontwikkelen. Wat heeft deze vorm veroorzaakt? Heeft het zwarte gat invloed gehad op de structuur? Is het het resultaat van het met botsingen gevulde verleden van NGC 5128?
“Samen vormen ze een tijdlijn van de evolutie van het sterrenstelsel.
“Door stof in nog nooit eerder vertoonde details te traceren, miljoenen sterren op te lossen en de beweging van gas nabij een superzwaar zwart gat te onthullen, transformeert Webb Centaurus A in een levendig verslag van de kosmische geschiedenis.” aldus ESA.
Terwijl het enorme wetenschappelijke onderzoek dat voortkomt uit dergelijke nieuwe foto’s nog gaande is, beloven de eerste resultaten veel goeds. ESA legt uit dat wetenschappers dankzij Webb nu aanzienlijk meer leren over hoe sterrenstelsels evolueren en de invloed van zwarte gaten op dit proces op dit moment in ruime mate begrijpen.
