Totale zonsverduistering: fotograaf noemt het een van de hoogtepunten uit zijn leven

De Braziliaanse fotograaf Kiko Fairbairn had zijn reis en opnames van de totale zonsverduistering in Noord-Spanje ruim een jaar van tevoren gepland. Maar plannen kun je maar tot op zekere hoogte maken vanuit duizenden kilometers afstand. De fotografische zoektocht begon pas echt toen Fairbairn in Spanje aankwam, en zijn inspanningen beloonden zich op geweldige wijze.

“Toen ik in de buurt van Burgos aankwam, begon het echte fotografische zoeken pas. Ik bracht tijd door met het verkennen van het landschap, en gebruikte planningsapps om af te stemmen hoe het pad van de verduistering zich zou verhouden tot het terrein en de elementen die ik op de voorgrond vond,” vertelt Fairbairn aan PetaPixel.

“Toen stuitte ik op dit prachtige veld zonnebloemen bij Castrojeriz, met de kerk en de ruïnes van het kasteel die erachter oprijzen. Het moment dat ik die scène zag, klikte er ineens iets. Na maandenlang nadenken over deze verduistering kon ik plotseling het fotobeleid voor me zien. Het landschap, de zonnebloemen, de oude architectuur en het pad van totaliteit leken allemaal samen te komen.”

Dit was niet Fairbairn’s eerste zonsverduistering-voorstelling, want de doorgewinterde fotograaf had ook eerder een jaarlijkse verduistering in Brazilië vastgelegd. Maar zoals Fairbairn zegt, is een totale zonsverduistering “heel iets anders.”

“Spanje werd de culminatie van meer dan een jaar plannen, verkennen en inbeelden — gevolgd door die laatste beslissingen ter plaatse die geen app of kaart voor je kan nemen.”

Zoals Fairbairn terecht aangeeft, is de combinatie van voorbereiding, verkenning en uitvoering, vooral als er een element van geluk is zoals het weer tijdens totaliteit, “een van de meest opwindende delen van het fotograferen.”

Wanneer alles samenkomt, is het magie.

Aanpak met meerdere camera’s

Fairbairn maakte gebruik van meerdere camera’s om verschillende aspecten van de totale zonne-eclips te vast te leggen. Een camera was uitsluitend gericht op close-ups van de Zon zelf. Fairbairn gebruikte een 150-600mm telezoom met een 2x teleconverter en zat die op een tracker met een zonnefilter.

“Wetende dat deze camera voortdurend de verduistering opnam, gaf me de vrijheid om me op iets heel anders te richten met mijn tweede camera: het landschap en het verhaal,” zegt Fairbairn.

Deze close-upfoto’s werden vastgelegd met een Canon EOS R6 Mark III. Maar voor zijn landschapfoto’s bleef Fairbairn trouw aan zijn vertrouwde DSLR, de Canon EOS 5D Mark III.

“Het is een oud werkpaard,” zegt Fairbairn over zijn vermaarde 5D. “Maar het was perfect voor wat ik hier wilde doen.”

Voor die tweede missie was het zonnebloemveld magnetisch.

“Er zat iets bijna onweerlegbaars in het fotograferen van een verduistering boven een veld zonnebloemen — bloemen waarvan de hele visuele identiteit verbonden is met de Zon. Maar ik wilde die verbinding niet louter als gimmick gebruiken. De compositie moest nog steeds als een foto werken,” aldus Fairbairn.

Toen hij het juiste veld voor zijn foto vond, onderzocht hij het vanuit verschillende hoeken en composities om te zien wat het beste werkte. Fairbairn wilde een voorgrond met gezonde en “expressieve” zonnebloemen en een standpunt dat een gelaagde compositie opleverde.

“In eerste instantie experimenteerde ik met mijn 16-35mm, maar daarmee leken de afstandse elementen te klein. Uiteindelijk ben ik overgestapt op de 24-70mm en kwam uit op 38mm,” zegt Fairbairn. “Dat bracht alles samen: de zonnebloemen op de voorgrond, de kerk in de verte, de kasteelruïnes op de heuvel links, en de voortgang van de verduistering die de scène doorkruist, waarbij totaliteit zich nabij de kerk bevindt.”

Het was op dit moment dat Fairbairns foto’s meer werden dan een registratie van een astronomisch fenomeen — een ongelooflijk fenomeen zelfs — en steeds meer een verhaal.

“Wat ik vooral mooi vind, is dat kijkers de verbinding bijna meteen lijken te leggen: de verduisterde zon die boven een veld zonnebloemen beweegt. Het is een heel eenvoudig visueel idee, maar omgeven door al deze andere lagen — de oude kerk, de ruïnes, het landschap en dit uitzonderlijke hemelverschijnsel — werd het veel rijker dan ik aanvankelijk had voorgedaan.”

Technische beslissingen ter plaatse

Voor deze landschapsreeksen maakte Fairbairn gebrackette belichtingen. Voor elke reeks had hij een basisbelichting, een tweede opname twee stops donkerder, en een derde één die twee stops helderder was. Zo werd een RAW-beeldreeks bijvoorbeeld gemaakt bij 1/50, 1/200 en 1/800 s.

“Ik koos er bewust voor om deze relatief agressieve belichtingsstrategie te hanteren, omdat het licht enorm verandert tijdens een verduistering, vooral naarmate totaliteit dichterbij komt. Ik wilde een ruime veiligheidsmarge voor de belichting en genoeg informatie om later mee te werken, in plaats van continu de instellingen te moeten aanpassen tijdens het fenomeen. Ik maakte bijna 300 frames, met een Haida ND 3.0-filter, en voerde de camera van stroom met een dummy-accu die op een powerbank was aangesloten zodat het systeem zonder onderbreking kon blijven draaien,” aldus de fotograaf.

Fairbairn hield zijn camera’s en composities tijdens de verduistering statisch, die bij zijn locatie in Noord-Spanje ongeveer 1 minuut en 46 seconden duurde, en selecteerde zijn beste belichtingen uit elke reeks. Soms gebruikte hij de donkerdere frames voor de bewerking, soms de helderdere.

“Voor de zonnebloemafbeelding wilde ik dat het technische aspect zo goed als onzichtbaar zou worden zodra alles draait. Ik had zoveel tijd gestoken in het voorbereiden van de compositie, de belichtingsstrategie en de automatisering precies zodat, wanneer totaliteit eindelijk arriveert, ik die buitengewone seconden niet hoefde door te brengen met achterom kijken naar de camera,” zegt Fairbairn.

De Kostbare Momenten van Totaliteit

Wat totaliteit betreft, bevond Fairbairn zich nabij Castrojeriz, waar hij maar liefst 106 seconden totaliteit had om te fotograferen en ervan te genieten. Die tweede factor was essentieel voor de algehele ervaring van de fotograaf.

“Een van de grootste fouten die we als fotografen kunnen maken tijdens een verduistering is zo gefocust raken op het vastleggen dat we vergeten om het daadwerkelijk te beleven,” zegt Fairbairn.

Hij was “heel gelukkig” om met zijn zus naar Spanje te reizen. Zijn zus deed niet alleen de taak om behind-the-scenes foto’s en video’s vast te leggen, waaronder het moment waarop de fotograaf “eindelijk ophield met kijken” naar zijn camera’s en met eigen ogen naar de verduistering keek.

“Mijn reactie in die video zegt veel meer dan ik waarschijnlijk in woorden kan beschrijven. Er is direct een gevoel van schok en ontzag — bijna ongeloof over wat ik zag. Ik had meer dan een jaar besteed aan het plannen van de foto’s, het bestuderen van locaties, het bedenken van composities en het voorbereiden van apparatuur, maar niets daarvan bereidt je echt voor op de visuele en emotionele impact van totaliteit,” aldus Fairbairn.

“Een verduistering fotograferen is buitengewoon. Als fotograaf kun je een compositie vormen, de verschillende fasen documenteren en een visueel verhaal vertellen over zo’n zeldzaam astronomisch fenomeen, wat enorm bevredigend is. Maar het daadwerkelijk zien van totaliteit met eigen ogen is echt iets anders.”

“Voor die 106 seconden sta je erbij en zie je hoe deze buitengewone kosmische afstemming zich precies voor je ogen voltrekt. Het licht verandert, het landschap verandert, en plotseling ziet de zon die je elke dag hebt gezien er heel anders uit. Het is prachtig, surrealistisch en, op de best mogelijke manier, werkelijk schokkend.”

“Als iemand ooit de kans krijgt om een totale zonsverduistering mee te maken, zou ik zeggen: leg de foto vast — maar kijk ook omhoog. Sommige foto’s blijven bij je door de afbeelding die je thuisbrengt. Anderen blijven bij je omdat je precies herinnert hoe het voelde om daar te staan toen je ze maakte.”

Voor Fairbairn zat het mooiste deel van de ervaring erin om het te delen met de mensen van wie hij houdt.

“Mijn zus was erbij, samen met enkele zeer goede vrienden uit de Braziliaanse astronomie- en astrofotografie-gemeenschap, en ik denk dat dat een al buitengewone gebeurtenis veel betekenisvoller maakte,” merkt Fairbairn op.

De verbinding met astrofotografie

Fairbairn is een zeer bedreven astrofotograaf, wat zo’n totale zonsverduistering extra speciaal maakt. De twee belangrijkste elementen, de Zon en de Maan, vormen vaak onderwerpen in Fairbairns werk.

Tijdens een totale zonsverduistering moeten deze twee hemellichamen perfect op elkaar afgestemd zijn, wat Fairbairn omschrijft als “bijna ongelooflijk.”

“De Zon is ongeveer 400 keer groter dan de Maan, maar ook ongeveer 400 keer verder weg, waardoor ze vanuit de aarde haast exact dezelfde grootte hebben aan de hemel. Het is dit buitengewone toeval van hoekgrootte dat de Maan tijdens totaliteit zo precies het stralende oppervlak van de Zon kan bedekken, waardoor de zonne-korona eromheen te zien is,” legt de wetenschappelijk ingestelde fotograaf uit. 



“Als je dat begrijpt, voelt het kijken naar een verduistering nog een stuk buitengewoonder. Je staat daar en getuigt van deze ongelooflijke kosmische dans tussen Aarde, Maan en Zon — iets waarbij alle drie lichamen precies vanuit de plek waar je op dat moment staat, moeten samenkomen.”

Astrofotografie maakt al meer dan 15 jaar een groot deel uit van het leven van Kiko Fairbairn. Hij werkt met deep-sky- en landschapsastrofotografie, waaronder complexe gevolgd-landschappen en panoramafoto’s. Zijn werk is gepubliceerd door NASA, National Geographic, BBC, Scientific American en meer. In 2019 won hij de Sir Patrick Moore Prize in Astronomy Photographer of the Year, wat een buitengewone prestatie is.

Hij is ook een ervaren spreker en docent, die spreekt in TED-presentaties en op scholen en observatoria over de kruising tussen fotografie en wetenschap.

Hoewel het grootste deel van zijn astrofotografie verfijnd en uitdagend is, verloopt het vaak vrij traag. In de meeste gevallen gebeurt astrofotografie over een lange periode. Dat is niet het geval bij een totale zonsverduistering. Je hebt minder dan twee minuten, wat een wimper is in de astronomie-wereld.

Fairbairn zegt dat één ding uit deze ervaring hem bij zal blijven: genieten van het moment samen met mensen om hem heen die zijn passie voor fotografie en astronomie delen. Iedereen daar had veel tijd en energie gestoken, en natuurlijk geld, om er te zijn.

Het feit om samen met mede-enthousiaste astrofotografen aanwezig te zijn, betekende dat ze elkaar konden helpen met apparatuurproblemen, elkaar konden steunen en in aanloop naar het grote moment konden bijpraten, hopelijk een deel van de zenuwen wegnemend.

Fairbairn gaf toe dat hij “best gespannen” was voor totaliteit. Het was het hoogtepunt van meer dan een jaar van planning en veel werk ter plaatse in Spanje. Er zijn geen tweede kansen. Als je niet alles onder controle krijgt, ligt dat aan jou. En dan zijn er de factoren buiten je controle, die minstens zo stressvol zijn.

Fairbairn gebruikte apps om de positie van de Zon en Maan tijdens de totale zonsverduistering vanuit zijn precieze positie en met zijn exacte compositie te inventariseren, maar hij zegt dat hij tot op het allerlaatste moment een stemmetje in zijn hoofd had dat vroeg of hij het wel goed had gedaan.

“Ik herinner me een echt gevoel van opluchting toen ik realiseerde dat de trajectie prachtig in de compositie viel.”

“Het delen van die ervaring met mijn zus en met goede vrienden maakte het heel speciaal,” voegt Fairbairn toe. “Die 106 seconden delen met mijn zus en met dierbare vrienden is iets wat ik de rest van mijn leven met me meedraag. Het was werkelijk een van de hoogtepunten van mijn leven.”