Zonder excuses: waarom ik telkens terugkeer naar de 14 jaar oude Leica M9 Monochrom

In een tijdperk waarin we geobsedeerd zijn door megapixels, door AI-gedreven autofocus en door prestaties bij hoge ISO, merk ik mezelf regelmatig mijn Leica M10-R en mijn Leica M11-P weg te leggen om een hulpmiddel op te pakken dat op papier geen concurrentie zou mogen hebben in 2026: de Leica M9 Monochrom.

Uitgebracht in 2012, is deze camera technisch gezien “minderwaardig” volgens elke moderne maatstaf. Zijn scherm is donker, zijn buffer traag, en zijn ISO-prestaties, althans volgens hedendaagse normen, primitief. Toch keer ik er elke paar maanden naar terug. Als ik door mijn Lightroom-catalogi blader, zie ik niet de technische beperkingen van een veertien jaar oude camera. Ik zie een diepgaande groeireis, vastgelegd in pure, onvermengde luminantie.

A person with glasses and shoulder-length hair sits on grass, looking up at the camera. They wear a long cardigan and are near a small bunch of flowers. The image is in black and white.

An elderly woman walks on a cobblestone street, while a man carrying a large instrument case walks behind her. Another man stands by a shop with "Souvenirs" and "Lotto" signs. The scene is in black and white.

Black and white photo of people sitting on towels at a sandy beach, with children facing away, a small dog sniffing a towel, and personal items like bags scattered around.

A black-and-white photo shows a boy and a woman sitting on a scooter. Mannequins in dresses stand behind them, while a man with sunglasses and a shoulder bag walks toward them on a sunlit, cobblestone street.

De CCD-Magie

Het hart van deze obsessie ligt in de sensor. Terwijl moderne CMOS-sensoren een ongelooflijk dynamisch bereik en ruisonderdrukking bieden, is er iets onmiskenbaar aan de op Kodak vervaardigde CCD-sensor in de M9 Monochrom. Het legt licht vast met een tastbaar, bijna organisch kwaliteitsgevoel dat minder aan een digitale opname doet denken en meer aan een fysieke afdruk. Het registreert niet enkel de scène; het interpreteert deze met een unieke micro-contrast en een middentoonrijke rijkdom die moderne sensoren, ondanks hun rekenkracht, vaak niet kunnen evenaren. Het vangt licht op met een „bijtende” scherpte die gegrond, direct en eerlijk aanvoelt.

A woman wearing glasses and a long coat stands outside a modern building with large windows and round architectural features. Portraits are visible on display inside the building. The image is in black and white.

A man in a suit carries a briefcase while walking up a stationary escalator outdoors, next to a working escalator. The scene is in black and white, with buildings and trees in the background.

An elderly man sits on stone steps beside a wall, looking at a cat standing on its hind legs, reaching up to a small faucet. The scene is in black and white, conveying a calm, contemplative mood.

Two boys, each riding a donkey, are surrounded by people on a cobblestone path. The scene is busy, with adults and other donkeys nearby. The image is in black and white.

A woman with glasses sits on a couch in a cozy room, looking at the camera. Plush teddy bears are lined up on the windowsill behind her. The image is in black and white.

Het Kleurparadox

Zij die mijn werk kennen, weten dat ik gefascineerd ben door kleur. Mijn werkwijze draait zelden om strikte naleving van de “regels” van compositie of perfecte geometrie; eerder jaag ik op die ongrijpbare “Leica-look”, de specifieke manier waarop licht met kleur interAGEert om een visueel aansprekende punch te creëren. Ik geef als eerste toe dat ik niet de meest technische fotograaf in de kamer ben. Mijn stijl leunt sterk op hoe kleur de sfeer bepaalt en het frame draagt.

Daarom voelt het oppakken van de M9 Monochrom als een radicale daad van kwetsbaarheid. Iedere keer dat ik ermee op pad ga, word ik geteisterd door een constante innerlijke dialoog: zal ik werkelijk een frame vinden dat werkt, of mis ik een scène die om kleur schreeuwt? Vaak vind ik mezelf boven mijn cameratas zweven, terwijl ik me afvraag of ik een kleurend body mee zou nemen als vangnet voor het geval dat.

Toch zorgt die beperking voor iets verrassends. Zonder de kruk van mijn gebruikelijke kleur-gedreven esthetiek word ik gedwongen te vertragen en écht te zien. De Monochrom verwijdert het ‘pop’ waar ik normaal op vertrouw en vereist dat ik op een andere manier kracht in het beeld vind. En keer op keer sta ik versteld wanneer ik stop met het jagen op kleuren, en ik eigenlijk het kader begin te vinden. Het is een vreemde paradox: door kleur te verliezen, win ik een gevoel voor compositie dat ik vaak mis als ik het volledige spectrum tot mijn beschikking heb. Het is niet zomaar een camera; het is een corrigerend lens voor mijn eigen ogen.

A young girl sits on a cobblestone street, leaning against a building with closed shutters, and touches a large exercise ball beside her. The scene is in black and white.

Elderly woman and man stand on a city sidewalk, clapping as rollerbladers race down an empty street lined with buildings and barriers. The scene is in black and white.

A classic convertible car drives on a cobblestone street in front of historic buildings, while people sit and relax at outdoor tables nearby. The image is in black and white.

Black and white photo of a person reading a newspaper outdoors, seen through vertical metal bars. Two bicycles are parked on either side, with trees and buildings in the background.

A woman rides a bicycle down a city street while holding leashes attached to two large dogs walking beside her. Shops and pedestrians are visible in the background. The image is in black and white.

Post-Processing: De Schoonheid van Beperking

De nabewerkingservaring met de M9 Monochrom is op dezelfde manier transformerend. Bij mijn moderne sensoren zijn de ruwe bestanden zo buigzaam dat ze vaak eindeloze aanpassingen uitnodigen. Bij de M9 zijn de bestanden slank en veeleisend. Ik besteed aanzienlijk minder tijd aan het “managen” van het beeld en juist meer tijd aan het cureren van het licht. Het ontbreken van een kleurenfiltermatrix, de kern van een monochroom-sensor, resulteert in een luminante zuiverheid die nauwelijks nabewerking nodig heeft om te springen. Het is een bruut, prachtig en diep menselijk manier om de wereld te zien.

A person in a t-shirt and jacket leans against a large black-and-white photo of uniformed soldiers, pressing their hands to the image as if trying to interact with the scene.

A man wearing paint-splattered overalls stands with his hands on his hips outside a building, looking to the side. Another person stands in the background near a window, partially obscured by plants. The image is in black and white.

Two people lie side by side on towels at the beach, wearing swimsuits and caps. Sandals and personal items are placed near their heads on the sand. The photo is in black and white, viewed from above.

A woman wearing glasses and a light coat handles a container at a market or store counter, with people walking and shopping in the busy background. The image is in black and white.

Four men in formal tailcoats and bow ties walk across a city street, passing by parked bicycles and pedestrians on the sidewalk. The scene is in black and white and set in an urban environment.

A man rides a motorcycle along a curving road next to a large, ancient stone wall. Parked cars are visible along the wall, and a streetlamp stands on the left. The scene is in black and white.

A cat sits beside an open sheet music book on a stand, appearing to look at the pages. The background is blurred, and the photo is in black and white.

Omarmen van de “Inferieure”

Er is een unieke opwinding in het weten dat de camera in je handen “verouderd” is. Wanneer je met de M9 Monochrom fotografeert, stop je met het najagen van perfectie en begin je met het najagen van het moment. Je leert de ruis, de beperkingen van het dynamisch bereik, en het langzame, doordachte tempo van de rangefinder te omarmen.

Mijn reis met deze camera is er een van het verfijnen van mijn oog. Hij verbergt zich niet achter kleuren; hij legt de waarheid van de scène bloot. En eerlijk gezegd? Ik zou die veertien jaar oude camera voor niets willen ruilen.