Vogelfotografie vereist technische vaardigheden, geduld en respect voor de natuur. Toch maken de beloningen van het vastleggen van hun gratie, kracht en schoonheid in hun natuurlijke omgeving de uitdaging de moeite waard.
Het geldt als een van de meest veeleisende en lonende genres. In tegenstelling tot landschap- of portretfotografie, waarbij onderwerpen relatief stil blijven staan, vereist vogelfotografie dat fotografen onderwerpen vastleggen die voortdurend in beweging zijn. Vogels kunnen onvoorspelbaar zijn en vaak onwillig.
De uitdaging gaat verder dan simpelweg de camera op het onderwerp richten. In plaats daarvan vereist het een zekere mate van technische expertise, begrip van gedrag en aanzienlijk geduld.
Desondanks leggen beginnende fotografen prachtige vogelbeelden vast. Bovendien, net als bij alle fotografie, moet leren hoe je beelden van vogels vastlegt worden beschouwd als een reis van voortdurende verbetering. Zelfs bekwame natuurfotografen eindigen uiteindelijk met mislukkingen die nooit afgedrukt of op het internet belanden.
De fundamentele uitdaging voor fotografen
De grootste belemmering in vogelfotografie is hun constante beweging. Met enkele uitzonderingen, zoals reigers die stil kunnen staan terwijl ze jagen, zijn de meeste vogels voortdurend in beweging. Zelfs wanneer ze zitten, draaien ze voortdurend hun hoofd om voedsel, roofdieren of geschikte partners te scannen. Daardoor vereisen zelfs de ogenschijnlijk eenvoudige foto’s van een “vogel op een stok” aanzienlijke volharding, gedragsinzicht en precieze camerabesturing.
Die uitdaging neemt toe wanneer vogels in vlucht gefotografeerd worden. Vooral kleinere vogels bewegen zich met opmerkelijke snelheden. Zelfs bij relatief snelle sluitertijden kunnen ze door hun beweging onscherp lijken.
Daarnaast kunnen vogels bijzonder moeilijk te volgen zijn door de zoeker, vooral wanneer ze dichtbij voorbijvliegen en het hele veld in minder dan een seconde doorbreken. Die korte gebeurtenis laat fotografen met minimale tijd achter om scherp te stellen en hun opnames samen te stellen.
Technologie heeft de laatste jaren enorme sprongen gemaakt; desalniettemin heeft gezichtsherkenning van het onderwerp, in combinatie met lenzen die snel scherpstellen, een aanzienlijk verschil gemaakt. Het leren van de basistechnieken om vogels te fotograferen blijft echter essentieel.
Kleding is belangrijk
Vogels zien kleuren en, net als wij mensen, betekenen verschillende kleuren verschillende dingen voor verschillende soorten. Een brede gedragsanalyse laat echter zien dat veel vogels, maar niet alle, felle of opvallende kleuren zoals wit, zwart, donkerbruin, oranje, rood en geel vermijden. Dat komt omdat deze kleuren roofdieren, toxiciteit en gevaar kunnen signaleren. Gedempte tinten zijn dus veel beter.
Mijn haar werd vroeg wit en ik ontdekte dat ik aanzienlijk betere resultaten krijg wanneer ik een hoed draag.
Begin eenvoudig
Hier in het Verenigd Koninkrijk worden sommige vogels speels LBJs genoemd. Dat staat voor little brown job. Het omvat grotendeels de kleine vogels die onze tuinen en binnenplaatsen bezoeken. Ze zijn geweldig om je vogelfotografie-vaardigheden te oefenen. Ten eerste zijn ze overal en daardoor gemakkelijk te vinden zonder grote kosten. Ten tweede bewegen ze zich snel, wat uitstekend is om te leren hoe vogels zich gedragen. Bovendien, als je een fout maakt, kun je analyseren waarom dat gebeurde en het eenvoudig opnieuw proberen.
Meeuwen vormen ook uitstekende onderwerpen om te leren. Ze bewegen relatief traag en zijn vaak gewend aan de nabijheid van mensen. Evenzo kraaiachtigen, zwanen, ganzen en eenden.
Als je deze veelvoorkomende soorten onder de knie krijgt, beschik je over de vaardigheden om zeldzame en exotische vogels vast te leggen.
Om mee te beginnen, kijk naar vogels die stil blijven zitten. Hoewel dit soms bespot wordt door fotografische snobs, vormen de populaire foto’s van een vogel op een stok een uitstekende manier om te leren hoe je vogels fotografeert.
Kijk weg en blijf stil
Veel vogels houden er niet van als je ze rechtstreeks aankijkt. Ik kan hier dicht bij meeuwen en andere vogels komen zonder ze te storen. Maar als ik mijn hoofd draai en ze rechtstreeks aankijk, vliegen ze onmiddellijk weg.
Stil blijven is een belangrijke vaardigheid. Ik heb veel fotografen zien naderen naar vogels in de hoop beelden van hen te maken. Onvermijdelijk vliegen de vogels weg.
Camera-specifieke overwegingen
Elk camerasysteem gedraagt zich anders bij het volgen van snel bewegende onderwerpen. Sommige blinken uit in het volgen van onderwerpen die recht op de camera af bewegen, terwijl andere beter presteren bij zijwaartse beweging.
Daarnaast hoeven instellingen die op de ene Canon-camera goed werken mogelijk geen optimale resultaten opleveren op een ander model, laat staan op een Nikon-, Sony-, Lumix- of OM System-camera. Daarom is het cruciaal om de mogelijkheden en beperkingen van jouw specifieke uitrusting te begrijpen. Zo zag ik een YouTube-video van een bekend fotografief influencer die een andere camera uitprobeerde en een veel lagere slagingskans had voor vogels in vlucht in vergelijking met hun eigen merk. Het was echter duidelijk dat ze de alternatieve camera niet goed hadden ingesteld.
Lenzen maken het verschil
Verschillen in lenzen hangen af van het systeem. Bijvoorbeeld, ik fotografeer met een Micro Four Thirds OM-1 Mark II. Voor vogelfotografie gebruik ik meestal een zoomlens van 400 mm. Als ik een APS-C-camera had, zou ik ongeveer hetzelfde gezichtsveld bereiken met een 500 mm-lens, terwijl bij een 35 mm (full-frame) sensor-camera een veel grotere en duurdere 800 mm-lens nodig zou zijn.
Een andere manier om dit te bekijken is dat als je op beide camera’s dezelfde brandpuntsafstand zou gebruiken, het onderwerp in het kader van de APS-C-camera ongeveer 25% kleiner lijkt en in het kader van de 35 mm-full-frame camera zo’n 50% kleiner.
Hoewel interessant en het veroorzaken van veel online discussies, is het grotendeels academisch. Je zult je camera en lens al hebben aangeschaft. Dus het maakt het leven moeilijk voor schrijvers die brandpuntsafstanden aanbevelen; het doet er voor jou niet toe wat andere systemen wel of niet kunnen.
Over het algemeen krijg je bij vogelfotografie de beste resultaten met de langste lens en het breedste diafragma dat je je kunt veroorloven. Zo’n hoogwaardige lens levert doorgaans ook snellere scherpstelling op.
De afstand tot het onderwerp verandert voortdurend, dus ik vind zoomlenzen veelzijdiger. Toch ken ik natuurfotografen die liever prime-lenzen gebruiken.
Autofocus
Succesvolle vogelfotografie begint met de juiste configuratie van je camera.
Begin met het instellen van je camera op continue autofocus met tracking of onderwerpdetectie ingeschakeld. Veel camerasystemen presteren het best met automatische selectie van het focuspunt bij vogels in vlucht, omdat dit helpt scherp te blijven terwijl de vogel door het frame beweegt. Kies dus alle focuspunten en zet de camera op continue autofocus en tracking.
Op sommige camera’s kun je de tracking-sensitiviteit aanpassen. Bij mijn camera verlaag ik de gevoeligheid (bijv. -1 of -2) als ik wil dat de autofocus minder reactive is op plotse veranderingen. Het helpt scherp te blijven op een onderwerp zelfs als er kort iets voor langs komt, het onderwerp tijdelijk uit het AF-gebied verdwijnt, of een nieuw nabij object in beeld komt. Het is ideaal voor vogels in groepen, met gedeeltelijk bedekte onderwerpen, en wanneer ze voorspelbaar bewegen.
Ondertussen betekent een hogere gevoeligheid (bijv. +1, +2) dat de autofocus sneller reageert op nieuwe objecten of veranderingen. Het schakelt dan sneller van scherpstelling als het onderwerp abrupt van afstand verandert, of als er een nieuw dichterbij object in het frame verschijnt. Het is nuttig voor grillige, snel bewegende onderwerpen, waarbij je wilt dat de AF snel overschakelt.
De juiste belichting verkrijgen
Belichting vormt een andere uitdaging. Vliegen vogels staan vaak in silhouet tegen een heldere lucht, waardoor de camera de vogel onderbelicht. Daarom helpt het om een positieve belichtingscompensatie toe te passen, meestal rond +⅔ EV, om silhouettering te voorkomen en details in de vogel te onthullen.
Hoeveel scherptediepte heb je nodig
De verleiding is om met een zo breed mogelijke opening te fotograferen om zo een snelle sluitertijd te krijgen. Maar dat kan resulteren in een zo ondiepe scherptediepte dat het hele dier niet scherp in beeld is. Het loont om met jouw camera te oefenen hoeveel er scherp is bij verschillende afstanden, brandpuntsafstanden en diafragma’s. Lange lenzen geven meestal een ondiepe scherptediepte. Dus scherptedieptebeheer vereist zorgvuldige afweging. Zelfs met continue autofocus kan, als de scherptediepte ondiep is, de vogel tijdens het korte moment tussen het indrukken van de knop en de daadwerkelijke belichting onscherp vliegen.
Bovendien zijn autofocus-systemen niet altijd perfect nauwkeurig, en dit verschilt per camera. Het verlagen van de diafragma-opening vergroot de scherptediepte en maakt het waarschijnlijker dat de vogel in acceptabele scherpte blijft.
ISO
Wanneer je zowel belichtingscompensatie verhoogt als de diafragma smaller maakt, krijg je langere sluitertijden. Dat is iets wat je wilt vermijden bij snel bewegende vogels. De oplossing ligt dus in het verhogen van de ISO-gevoeligheid.
Het verhogen van ISO verhoogt wel ruis in je foto. Dat kwam aan bod in dit artikel. Iedere camera is anders, en je moet uitvinden hoe hoog je ISO kunt verhogen voordat de ruis unacceptable wordt. De ISO-op-automatische-stand zetten terwijl je het maximum ISO-limiet beperkt om ruis te houden, is daarom een verstandige aanpak.
Veel mensen kiezen daarvoor. Ze stellen parameters in voor aanvaardbare ruis bij ISO en combineren dit met sluitertijd-prioriteit of handmatige modus. Zo kun je snel belichtingsaanpassingen maken terwijl je minimale sluitersnelheden behoudt.
Dat is niet de enige manier, en in het volgende artikel bespreek ik een andere aanpak die ik toepas.
Volgende keer
In het volgende artikel zullen we deze zaken uitgebreider bespreken, meer geavanceerde technieken overwegen en het belang van een ethische benadering bij het fotograferen van vogels onderzoeken.
